UPSC Civil Services Preliminary and Mains Exam Syllabus

UPSC Civil Services Examination એ IAS, IFS, IPS સહિત વિવિધ Group ‘A’ અને Group ‘B’ સિવિલ સર્વિસીસ તથા પદો માટે ઉમેદવારોની પસંદગી કરવા માટેની રાષ્ટ્રીય કક્ષાની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા છે. પરીક્ષા બે મુખ્ય તબક્કામાં યોજાય છે—પ્રથમ Civil Services (Preliminary) Examination અને ત્યારબાદ Civil Services (Main) Examination તથા Interview/Personality Test. Preliminary Examination Objective Type હોય છે અને તેનો મુખ્ય હેતુ ઉમેદવારોને Main Examination માટે પસંદ કરવાનો છે. Main Examinationમાં Written Examination અને Interview/Personality Test દ્વારા ઉમેદવારના જ્ઞાન, વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા અને વ્યક્તિત્વનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
આ પરીક્ષા દ્વારા વિવિધ કેન્દ્રીય સિવિલ સેવાઓમાં ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવે છે અને અંતિમ પસંદગી સમગ્ર પરીક્ષા પ્રક્રિયાના પ્રદર્શનના આધારે થાય છે.

UPSC CSE – પ્રિલિમિનરી પરીક્ષાના વિષયો

UPSC Civil Services Preliminary Examinationમાં બે ફરજિયાત Objective (MCQ) પેપર હોય છે અને બંને પેપર ૨૦૦-૨૦૦ ગુણના હોય છે.

Paper-I – General Studies (૨૦૦ ગુણ):

• રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વની વર્તમાન ઘટનાઓ
• ભારતનો ઇતિહાસ અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય આંદોલન
• ભારત અને વિશ્વનો ભૂગોળ – ભૌતિક, સામાજિક અને આર્થિક
• ભારતીય રાજવ્યવસ્થા અને શાસન – બંધારણ, રાજકીય વ્યવસ્થા, પંચાયતી રાજ, જાહેર નીતિઓ વગેરે
• આર્થિક અને સામાજિક વિકાસ – ટકાઉ વિકાસ, ગરીબી, સમાવેશ, વસ્તીવિષયક બાબતો અને સામાજિક ક્ષેત્રની પહેલ
• પર્યાવરણ, જૈવવિવિધતા અને આબોહવા પરિવર્તન
• સામાન્ય વિજ્ઞાન

Paper-II – CSAT (૨૦૦ ગુણ):

• Comprehension
• Interpersonal અને Communication Skills
• Logical Reasoning અને Analytical Ability
• Decision Making અને Problem Solving
• General Mental Ability
• Basic Numeracy – ધોરણ ૧૦ સ્તર
• Data Interpretation – Charts, Graphs, Tables વગેરે, ધોરણ ૧૦ સ્તર

મહત્વપૂર્ણ: Paper-II માત્ર qualifying paper છે અને તેમાં ઓછામાં ઓછા ૩૩% ગુણ મેળવવા જરૂરી છે.

UPSC CSE – મુખ્ય પરીક્ષાના પેપર

નોંધ: Paper-A અને Paper-B qualifying papers છે; બાકીના papers merit માટે ગણાય છે.

વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્વની વધારાની બાબતો

• Prelims માત્ર screening test છે: GS Paper-II (CSAT)માં ઓછામાં ઓછા 33% ગુણ મેળવવા જરૂરી છે; Prelimsના ગુણ અંતિમ મેરિટમાં ગણાતા નથી.
• Mainsમાં ભાષાના બંને પેપર qualifying છે: ભારતીય ભાષા અને અંગ્રેજી પેપરના ગુણ final merit માટે ગણાતા નથી; Essay, GS અને Optionalના ગુણ merit માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
• Mainsમાં Optional Subject મહત્વપૂર્ણ છે: Optionalના બે પેપર, દરેક ૨૫૦ ગુણના, final meritમાં ગણાય છે.
• Interview/Personality Test 275 ગુણનું છે અને તેમાં કોઈ minimum qualifying marks નક્કી નથી. Final ranking Mains Written + Interviewના ગુણના આધારે થાય છે.
• Interviewમાં માત્ર સામાન્ય જ્ઞાન નહીં, પરંતુ mental alertness, analytical ability, judgement, leadership, social cohesion અને intellectual તથા moral integrity જેવા ગુણોનું પણ મૂલ્યાંકન થાય છે.
• સંપૂર્ણ પરીક્ષાને એકસાથે ધ્યાનમાં રાખીને તૈયારી કરવી જરૂરી છે—Prelims માટે factual coverage અને MCQ practice સાથે Mains માટે answer writing, analysis અને current affairsનું integration શરૂઆતથી જ કરવું વધુ અસરકારક રહેશે.